വയനാട്
*ജില്ലാ ആസ്ഥാനം - കൽപ്പറ്റ
*വയലുകളുടെ നാട്
*കേരളത്തിലെ എറ്റവും ജനസംഖ്യ കുറഞ്ഞ ജില്ല
*കേരളത്തിലെ ഏക പീഠഭൂമി ജില്ല
*സംസ്ഥാനങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ജില്ല
*കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കുറച്ച് നഗരവാസികളുള്ള ജില്ല
*ആദിവാസികൾ, പട്ടികവർഗക്കാർ ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള ജില്ല 
*ജൈനമതക്കാർ ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള ജില്ല  
*ഇഞ്ചി, കാപ്പി ഉത്പാദനത്തിൽ ഒന്നാംസ്ഥാനം
*പട്ടികജാതി ജനസംഖ്യ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ജില്ല 
*ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സ്വർണഖനനം ആരംഭിച്ച ജില്ല (1875) 
*പാൻമസാല നിരോധിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യജില്ല
*കബനിയാണ് പ്രധാന നദി. ടൂറിസ്റ്റ്കേന്ദ്രങ്ങൾ
*കുറുവദീപ് എടക്കൽ ഗുഹ. 
*തിരുനെല്ലി, 
*ബാണാസുരസാഗർ ഡാം, 
*ബ്രഹ്മഗിരിമല, 
*ചെമ്പ്ര കൊടുമുടി, 
*ചങ്ങലമരം (ലക്കിടി) വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ
*സൂചിപ്പാറ, 
*മീൻമുട്ടി, 
*കാന്തൻപാറ, 
*ചെതലയം,
*സെന്തിനൽ പാറ ,  തടാകങ്ങൾ
*പൂക്കോട്,
*കർലൊട് .  പക്ഷിപാതാളം, 
*മുത്തങ്ങ, 
*തോൽപ്പെട്ടി വന്യജീവിസങ്കേതം, 
*വെള്ളരി, 
*ചിങ്ങേരി മലകൾ, 
*പനമരം കേട്ട: 
*ഹൃദയസരസ് തടാകം. വിശേഷണങ്ങൾ
*തെക്കൻഗയ -തിരുനെല്ലി
*ദക്ഷിണകാശി  - തിരുനെല്ലി  
*കേരളത്തിൻറ ചിറാപുഞ്ചി  - ലക്കിടി പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ
*ഇഞ്ചി ഗവേഷണകേന്ദ്രം -അമ്പലവയൽ
*കാപ്പി ഗവേഷണകേന്ദ്രം - ചുണ്ടേൽ
*കേരള വെറ്ററിനറി ആൻഡ് ആനിമൽ സയൻസ്യുണിവേഴ്സിറ്റി -പൂക്കോട്
*വയനാട് ഹെറിറ്റേജ് മ്യൂസിയം -അമ്പലവയൽ
*എം.എസ്. സ്വാമിനാഥൻ റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ  -പുത്തുർവയൽ
*ഉറവ് നാടൻ ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക വിദ്യാകേന്ദ്രം  - തൃക്കെപ്പറ്റ 
*അംബേദ്കർ മെമ്മോറിയൽ റൂറൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ഡവലപ്മെൻറ്  -കൽപ്പറ്റ സ്മാരകങ്ങൾ
*പഴശ്ശി സ്മാരകം - മാനന്തവാടി 
*തലയ്ക്കൽ ചന്തു സ്മാരകം -പനമരം
*കരിന്തണ്ടൻ സ്മാരകം - ലക്കിടി പഴയകാല സ്ഥലനാമങ്ങൾ
*ഗണപതിവട്ടം - സുൽത്താൻബത്തേരി
* മയക്ഷേത്ര, പുറെെക്കിഴിനാട് -വയനാട്
* ആമലക്ക ഗ്രാമം -തിരുനെല്ലി വേറിട്ട വസ്തുതകൾ
*സംഘകാലത്ത് വയനാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ പൂഴിനാടിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. 
*ഭാസ്കര രവിവർമയുടെ തിരുനെല്ലിശ്വാസനത്തിൽ വയനാട്'പുവെക്കിഴിനാട് എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടത്.
*വയനാടൻപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭരണം നടത്തിയ പ്രാചീന രാജവംശങ്ങളാണ് വേടരാജവംശം, കുടുംബിയൻ രാജവംശം.
*AD 1812-ൽ വയനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ബ്രിട്ടീഷു കാർക്കെതിരെ നടന്ന കലാപമാണ് കുറിച്യലഹള.
*പഴശ്ശിരാജയുടെ സുപ്രസിദ്ധമായ കുറിച്യപ്പടയുടെ തലവനായിരുന്നു തലയ്ക്കൽ ചന്തു. 
*നവീന ശിലായുഗകാലത്തെ ചരിത്രാവശിഷ്ടങ്ങൾ ലഭിച്ച സ്ഥലമാണ് വയനാട്ടിലെ എടയ്ക്കൽ ഗുഹ. 
*എഫ്. ഫാസെറ്റ് (മലബാർ പോലീസ് സുപ്രണ്ട്) ആയിരുന്നു.
*എടയ്കൽ ഗുഹാചിത്രങ്ങളുടെ ചരിത്ര പ്രാധാന്യം ലോകത്തെ അറിയിച്ചത്.
*ഗാന്ധിജിയുടെ  ആത്മകഥയിൽ പരാമർശിക്കുന്ന വയനാട്ടിലെ ആദിവാസിവിഭാഗമാണ്  നായാടികൾ 
*പഴശ്ശിരാജ വെടിയേറ്റ് മരിച്ച മാനന്തവാടിയിലാണ് പഴശ്ശി സ്മാരകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
*പഴശ്ശി അണക്കെട്ട്കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ വളപട്ടണം പുഴയിലാണ്.
*പഴശ്ശി മ്യൂസിയം കോഴിക്കോട്ടെ ഈസ്റ്റ്ഹില്ലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
*വയനാടൻ ചുരത്തിലൂടെയുള്ള വഴി ബ്രിട്ടീഷുകാർ ക്ക് കാണിച്ചുകൊടുത്ത  ആദിവാസിയാണ് കരിന്തണ്ടൻ.
* രണ്ടുസംസ്ഥാനങ്ങളുമായി (തമിഴ്നാട്, കർണാടക ) അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഏക താലൂക്കാണ് സുൽത്താൻബത്തേരി,
*ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലുതും ഏഷ്യയിലെ രണ്ടാമത്തെതുമായ മണൽഅണക്കെട്ടാണ്(CadifDam) ബാണാസുരസാഗർ അണക്കെട്ട്
*കേരളത്തിലെ ഏക പ്രകൃതിദത്ത ഡാം -ബാണാസുരസാഗർഡാം.
*കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീജന്യദീപാണ് കബനി നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു കുറുവാദ്വീപ്.
* പിതൃബലി തർപ്പണത്തിന് പ്രശസ്തമായ ബ്രഹ്മഗി രിമലനിരകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് തിരുനെല്ലി.
* കേരളത്തിലെ കാളിന്ദി എന്നറിയപ്പെടുന്ന പാപനാശിനിപ്പുഴ തിരുനെല്ലിയിലൂടെ ഒഴുകുന്നു.
* കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ശുദ്ധജല തടാകമാണ് വയനാട്ടിലെ പൂക്കോട് തടാകം.
* ചെമ്പ്ര കൊടുമുടിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഹൃദയത്തിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള വറ്റാത്ത തടാകമാണ് ഹൃദയസരസ്സ്.
* കേരളത്തിലെ നദികളിൽ കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ നദിയാണ് കബനി.
*കേരളത്തിലെ ചിറാപുഞ്ചി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ല ക്കിടിയിലാണ്  ഒരു കാലത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിച്ചിരുന്നത് (ഇന്ന് എറണാകുളത്തെ നേര്യമംഗലത്താണ്). 
*വയനാട്ടിന്റെ  കവാടമായ ലക്കിടിയിലാണ്  കരിന്തണ്ടൻ എന്ന ആദിവാസിയെ പിടിച്ചുകെട്ടിയ ചങ്ങലമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
*തിരുനെല്ലിയിലെ ബ്രഹ്മഗിരി മലനിരകളിലാണ്
*ചിത്രകൂടൻ പക്ഷികൾക്ക് പ്രശസ്തമായ പക്ഷിപാതാളം.
*ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഹൈ ആൾട്ടിറ്റ്യൂട്ട്  ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയമാണ്  വയനാട്ടിലെ കൃഷ്ണഗിരി (2013 ഡിസം. 17ന് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു). 
*കേരളസിംഹം എന്നറിയപ്പെടുന്നു പഴശ്ശിരാജയുടെ ശവകുടീരം മാനന്തവാടിയിലാണ്.
* കേരളത്തിലെ ഏക  സീതാദേവി ക്ഷേത്രം  പുൽപള്ളിയിലാണ്.
*കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആദിവാസി വിഭാഗമാണ് പണിയർ.
*ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി ലോക മൗണ്ടൻ സൈക്ലിങ് മ ത്സരത്തിന് വേദിയായത് വയനാട്ടിലെ പൊഴുതനയിലാണ്.
*ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ഒഴുകുന്ന സൗരോർജപാടം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത് ബാണാസുരസാഗർ അണക്കെട്ടാണ്.
*കേരളത്തിൽ ആദിവാസി സമൂഹത്തിൽനിന്ന് മന്ത്രിപദത്തിലെത്തിയ ആദ്യ വ്യക്തിയാണ് പി.കെ.ജയലക്ഷ്മി.
* എടയ്ക്കൽ ഗുഹ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് അമ്പുകുത്തിമലയിലാണ്.
*കോഴിക്കോടിനെ വയനാടുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വയനാട് ചുരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലാണ്.
*കേരളത്തിൽ കൂടുതൽ വാനില കൃഷിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് അമ്പലവയൽ.
* കേരളത്തിലെ ആദ്യ സമ്പൂർണ ആധാർ എൻറോൾമെൻറ് പഞ്ചായത്ത് അമ്പലവയൽ,
*വയനാട്ടിൽ കൃഷിചെയ്യുന്ന സുഗന്ധനെല്ലിനങ്ങളിണ് ഗന്ധകശാല, ജീരകശാല, ഞവര എന്നിവ.
* വയനാടൻ കുടിയേറ്റുജീവിതം പ്രമേയമാക്കി എ കെ. പൊറ്റെക്കാട്ട് രചിച്ച നോവലാണ് വിഷകന്യക.
*ജൈവവൈവിധ്യസെൻസസ് നടപ്പിലാക്കിയ  ആദ്യ പഞ്ചായത്ത് എടവക.

---

Manglish Transcribe ↓

---

vayanaadu
*jillaa aasthaanam - kalppatta
*vayalukalude naadu
*keralatthile ettavum janasamkhya kuranja jilla
*keralatthile eka peedtabhoomi jilla
*samsthaanangalumaayi athirtthi pankidunna jilla
*keralatthil ettavum kuracchu nagaravaasikalulla jilla
*aadivaasikal, pattikavargakkaar ettavum kooduthalulla jilla 
*jynamathakkaar ettavum kooduthalulla jilla  
*inchi, kaappi uthpaadanatthil onnaamsthaanam
*pattikajaathi janasamkhya ettavum kuranja jilla 
*inthyayilaadyamaayi svarnakhananam aarambhiccha jilla (1875) 
*paanmasaala nirodhiccha keralatthile aadyajilla
*kabaniyaanu pradhaana nadi. dooristtkendrangal
*kuruvadeepu edakkal guha. 
*thirunelli, 
*baanaasurasaagar daam, 
*brahmagirimala, 
*chempra kodumudi, 
*changalamaram (lakkidi) vellacchaattangal
*soochippaara, 
*meenmutti, 
*kaanthanpaara, 
*chethalayam,
*senthinal paara ,  thadaakangal
*pookkodu,
*karleaadu .  pakshipaathaalam, 
*mutthanga, 
*tholppetti vanyajeevisanketham, 
*vellari, 
*chingeri malakal, 
*panamaram ketta: 
*hrudayasarasu thadaakam. visheshanangal
*thekkangaya -thirunelli
*dakshinakaashi  - thirunelli  
*keralatthinra chiraapunchi  - lakkidi pradhaana sthaapanangal
*inchi gaveshanakendram -ampalavayal
*kaappi gaveshanakendram - chundel
*kerala vettarinari aandu aanimal sayansyunivezhsitti -pookkodu
*vayanaadu heritteju myoosiyam -ampalavayal
*em. Esu. Svaaminaathan risarcchu phaundeshan  -putthurvayal
*uravu naadan shaasthrasaankethika vidyaakendram  - thrukkeppatta 
*ambedkar memmoriyal rooral insttittyoottu phor davalapmenru  -kalppatta smaarakangal
*pazhashi smaarakam - maananthavaadi 
*thalaykkal chanthu smaarakam -panamaram
*karinthandan smaarakam - lakkidi pazhayakaala sthalanaamangal
*ganapathivattam - sultthaanbattheri
* mayakshethra, pureekkizhinaadu -vayanaadu
* aamalakka graamam -thirunelli veritta vasthuthakal
*samghakaalatthu vayanaadan pradeshangal poozhinaadinte bhaagamaayirunnu. 
*bhaaskara ravivarmayude thirunellishvaasanatthil vayanaadu'puvekkizhinaadu ennaanu ariyappettathu.
*vayanaadanpradeshangalil bharanam nadatthiya praacheena raajavamshangalaanu vedaraajavamsham, kudumbiyan raajavamsham.
*ad 1812-l vayanaadan pradeshangalil britteeshu kaarkkethire nadanna kalaapamaanu kurichyalahala.
*pazhashiraajayude suprasiddhamaaya kurichyappadayude thalavanaayirunnu thalaykkal chanthu. 
*naveena shilaayugakaalatthe charithraavashishdangal labhiccha sthalamaanu vayanaattile edaykkal guha. 
*ephu. Phaasettu (malabaar poleesu suprandu) aayirunnu.
*edaykal guhaachithrangalude charithra praadhaanyam lokatthe ariyicchathu.
*gaandhijiyude  aathmakathayil paraamarshikkunna vayanaattile aadivaasivibhaagamaanu  naayaadikal 
*pazhashiraaja vediyettu mariccha maananthavaadiyilaanu pazhashi smaarakam sthithicheyyunnathu.
*pazhashi anakkettkannoor jillayil valapattanam puzhayilaanu.
*pazhashi myoosiyam kozhikkotte eestthillil sthithicheyyunnu.
*vayanaadan churatthiloodeyulla vazhi britteeshukaar kku kaanicchukoduttha  aadivaasiyaanu karinthandan.
* randusamsthaanangalumaayi (thamizhnaadu, karnaadaka ) athirtthi pankidunna eka thaalookkaanu sultthaanbattheri,
*inthyayile ettavum valuthum eshyayile randaamatthethumaaya manalanakkettaanu(cadifdam) baanaasurasaagar anakkettu
*keralatthile eka prakruthidattha daam -baanaasurasaagardaam.
*keralatthile ettavum valiya nadeejanyadeepaanu kabani nadiyil sthithicheyyunnu kuruvaadveepu.
* pithrubali tharppanatthinu prashasthamaaya brahmagi rimalanirakalil sthithicheyyunna kshethramaanu thirunelli.
* keralatthile kaalindi ennariyappedunna paapanaashinippuzha thirunelliyiloode ozhukunnu.
* keralatthile ettavum uyaratthil sthithicheyyunna shuddhajala thadaakamaanu vayanaattile pookkodu thadaakam.
* chempra kodumudiyil sthithicheyyunna hrudayatthinte aakruthiyilulla vattaattha thadaakamaanu hrudayasarasu.
* keralatthile nadikalil kizhakkottozhukunna ettavum valiya nadiyaanu kabani.
*keralatthile chiraapunchi ennariyappedunna la kkidiyilaanu  oru kaalatthu ettavum kooduthal mazha labhicchirunnathu (innu eranaakulatthe neryamamgalatthaanu). 
*vayanaattinte  kavaadamaaya lakkidiyilaanu  karinthandan enna aadivaasiye pidicchukettiya changalamaram sthithicheyyunnathu.
*thirunelliyile brahmagiri malanirakalilaanu
*chithrakoodan pakshikalkku prashasthamaaya pakshipaathaalam.
*dakshinenthyayile aadyatthe hy aalttittyoottu  krikkattu sttediyamaanu  vayanaattile krushnagiri (2013 disam. 17nu udghaadanam cheythu). 
*keralasimham ennariyappedunnu pazhashiraajayude shavakudeeram maananthavaadiyilaanu.
* keralatthile eka  seethaadevi kshethram  pulpalliyilaanu.
*keralatthile ettavum valiya aadivaasi vibhaagamaanu paniyar.
*inthyayilaadyamaayi loka maundan syklingu ma thsaratthinu vediyaayathu vayanaattile pozhuthanayilaanu.
*inthyayile aadya ozhukunna saurorjapaadam sthaapicchirikkunnathu baanaasurasaagar anakkettaanu.
*keralatthil aadivaasi samoohatthilninnu manthripadatthiletthiya aadya vyakthiyaanu pi. Ke. Jayalakshmi.
* edaykkal guha sthithicheyyunnathu ampukutthimalayilaanu.
*kozhikkodine vayanaadumaayi bandhippikkunna vayanaadu churam sthithicheyyunnathu kozhikkodu jillayilaanu.
*keralatthil kooduthal vaanila krushicheyyunna sthalamaanu ampalavayal.
* keralatthile aadya sampoorna aadhaar enrolmenru panchaayatthu ampalavayal,
*vayanaattil krushicheyyunna sugandhanellinangalinu gandhakashaala, jeerakashaala, njavara enniva.
* vayanaadan kudiyettujeevitham prameyamaakki e ke. Pottekkaattu rachiccha novalaanu vishakanyaka.
*jyvavyvidhyasensasu nadappilaakkiya  aadya panchaayatthu edavaka.